Laatst bijgewerkt: 26-10-2021

Na een lange dag kom je eindelijk thuis; eerst een verfrissend biertje uit de koelkast. Maar dan herinner je je dat je vanmorgen toch je voorgeschreven antibioticum genomen hebt – maar je hebt het bier al in je hand.

Nu rijst de vraag: Mag ik eigenlijk wel alcohol drinken, ook al slik ik antibiotica? In het volgende beantwoorden we de vraag of je antibiotica in het algemeen met alcohol kunt combineren, en zo ja, welke wel en welke niet samengaan.

We vertellen je ook hoe lang je moet wachten voor je weer mag drinken na het innemen van antibiotica en wat er kan gebeuren als je toch alcohol drinkt.




Belangrijk om te weten

  • De wetenschap is nog steeds betrekkelijk verdeeld. Studies zijn echter tot de conclusie gekomen dat of je al dan niet alcohol mag drinken afhangt van het antibioticum in kwestie.
  • Bij antibiotica die niet samengaan met alcohol, moet je wachten tot het middel uit het lichaam is verdwenen. Hoe lang dit duurt varieert van antibioticum tot antibioticum: het kan van een paar uur tot enkele weken duren.
  • Als je alcohol drinkt, ook al heb je antibiotica genomen die niet met alcohol verdragen, kunnen bijwerkingen optreden: Zowel de absorptie als de werkzaamheid van het antibioticum kunnen beïnvloed worden. Bovendien kan het disulfiram syndroom optreden, waarvan de symptomen onder andere braken en blozen in het gezicht zijn.

Antibiotica nemen en alcohol drinken: Wat je moet weten

Het is begrijpelijk dat mensen twijfelen of ze wel alcohol mogen drinken als ze antibiotica nemen. Het zijn immers allebei stoffen die ons organisme veranderen. Interacties tussen alcohol en antibiotica kunnen daarom niet worden uitgesloten. In het volgende kom je te weten of je twijfels terecht zijn en of je zonder aarzelen van je bier kunt genieten.

Mag ik alcohol drinken als ik antibiotica neem?

Er is geen algemeen antwoord dat in elk geval opgaat. Een evaluatie van verschillende studies wijst erop dat of je wel of geen alcohol mag drinken afhangt van het antibioticum in kwestie. Opgemerkt moet echter worden dat in sommige gevallen zelfs zulke uitspraken over bepaalde antibiotica in twijfel getrokken moeten worden, omdat studies soms gebrekkig in aantal en omvang zijn en vaak tot verschillende resultaten komen.

Van alcohol en antibiotica wordt gezegd dat ze het disulfiram syndroom uitlokken.

Alcoholgebruik in combinatie met antibiotica wordt vooral afgeraden omdat bepaalde antibiotica het zogenaamde disulfiram syndroom zouden veroorzaken. Disulfiram is een geneesmiddel dat onthouding van alcohol moet ondersteunen; wie alcohol gebruikt hoewel hij kort tevoren disulfiram had ingenomen, reageert bijvoorbeeld met roodheid van de huid en misselijkheid.

Dit zijn dezelfde symptomen die voorkomen bij het disulfiram syndroom. Er zijn bepaalde antibiotica die speciale voorzichtigheid vereisen als ze met alcohol gebruikt worden – op de eerste plaats: metronidazol.

In de bijsluiter van het geneesmiddel Flagyl van de farmaceutische firma Pfizer, waarvan het werkzame bestanddeel metronidazol is, staat bijvoorbeeld een uitdrukkelijke waarschuwing tegen alcoholgebruik omdat dan het disulfiram syndroom optreedt. (1)

Een wetenschappelijk artikel trekt deze waarschuwing in twijfel en analyseert literatuur die bewijs zou kunnen leveren dat alcoholgebruik met metronidazol zo’n reactie veroorzaakt. In het artikel staat: Er kan geen bevredigend bewijs geleverd worden.

Vermoedelijk waren zulke waarschuwingen gebaseerd op individuele gevallen, die evengoed alleen aan alcoholgebruik te wijten konden zijn of die bijwerkingen waren van metronidazol. (2)

De studieresultaten spreken de bijsluiters van antibiotica tegen. Ze suggereren dat waarschuwingen over alcoholgebruik niet altijd helemaal waar zijn. (Beeldbron: National Cancer Institute / Unsplash)

Een klinische studie toont aan dat tenminste chronisch alcoholgebruik – d.w.z. de consumptie van kleine hoeveelheden alcohol over een lange periode – de werking van antibiotica kan beïnvloeden: Eerst kregen ratten de antibiotica rifampicine en isoniazid toegediend.

Chronisch gealcoholiseerde ratten hadden lagere concentraties van rifampicine en tegelijk hogere concentraties van isoniazid dan normale ratten. Daarentegen vertoonden de ratten die blootgesteld werden aan acuut alcoholgebruik – d.w.z. de consumptie van een grote hoeveelheid alcohol in een korte tijd – geen afwijkingen. (3)

Een andere wetenschappelijke studie wilde aanvankelijk nagaan hoe vaak oudere volwassenen alcohol drinken ook al nemen ze “alcohol-interactieve” medicijnen, en welke bijwerkingen optreden. De auteurs van de studie realiseerden zich echter al snel dat “alcohol-interactieve” drugs nog niet uniform gedefinieerd zijn en dat er geen duidelijke lijst van zulke drugs bestaat. Het is daarom absoluut noodzakelijk dat dit gebeurt. (4)

Of je alcohol mag drinken als je antibiotica neemt, hangt altijd af van het antibioticum in kwestie.

Een wetenschappelijke studie wilde het mysterie tot op de bodem uitzoeken en heeft een uitgebreid overzicht samengesteld van de interacties van alcohol met een verscheidenheid aan antibiotica. De auteurs kwamen tot de conclusie dat sommige antibiotica zonder aarzeling met alcohol gecombineerd kunnen worden.

Andere antibiotica verliezen hun werkzaamheid door alcohol, nog andere gevallen zijn niet duidelijk genoeg. De frequentie en de omvang van het disulfiram syndroom konden niet bepaald worden. (5)

Over het algemeen is het nog niet met zekerheid te zeggen of en wanneer je alcohol mag drinken als je antibiotica neemt. De wetenschap is deels te verdeeld en deels zijn er te weinig studies gedaan. Bij twijfel kun je het beste het zekere voor het onzekere nemen en geen alcohol drinken tijdens je antibioticakuur.

Welke antibiotica zijn compatibel met alcohol en welke niet?

Of je alcohol mag drinken als je antibiotica neemt, hangt af van welk antibioticum je neemt. Daarom vind je hieronder een tabel die laat zien welke antibiotica – volgens eerste studies – compatibel zijn met alcohol en welke niet. Slechts enkele van de meest gebruikte antibiotica zijn opgesomd.

.

[Ciprofloxacine wordt gebruikt voor de behandeling van bijvoorbeeld darminfecties, urineweginfecties of miltvuur. Er zijn geen wetenschappelijk verantwoorde resultaten over alcoholgebruik tijdens het gebruik van ciprofloxacine. Het is het beste om alcohol te vermijden.(5)[/tr]

Antibioticum Beschrijving Geschiktheid met alcohol
Penicillines Penicillines zijn een groep antibiotica die gebruikt worden om veel bacteriële infecties te behandelen, zoals tonsillitis of otitis media. Penicillines lijken compatibel te zijn met alcohol.(5)
Amoxicilline Amoxicilline is een veelgebruikt antibioticum dat voornamelijk oraal als tablet wordt ingenomen. Het wordt vaak gebruikt bij urineweg-, luchtweg- en galweginfecties Alcohol schijnt de opname van amoxicilline in het lichaam te vertragen.(5)
Doxycycline Doxycycline is een antibioticum dat werkzaam is tegen bijvoorbeeld infecties van de luchtwegen en urinewegen Doxycycline wordt door het lichaam van een alcoholist zo veel sneller afgebroken dat een tweede dosis per dag nodig kan zijn. Goedkope wijn lijkt de absorptie van doxycycline in het lichaam te vertragen. Whiskey lijkt compatibel te zijn met doxycycline.(5)
Clindamycine Clindamycine is een antibioticum dat vaak wordt gebruikt bij infecties van onder andere de botten en tanden Er zijn nog niet genoeg studies over alcoholgebruik tijdens het gebruik van clindamycine. Het is het beste om alcohol te vermijden
Azitromycine Het antibioticum azitromycine wordt meestal gebruikt bij bacteriële infecties van de luchtwegen en van de huid en weke delen Volgens de eerste studies lijkt azitromycine compatibel te zijn met alcohol.(5)
Cefuroxime Cefuroxime wordt vaak ingenomen bij infecties van bijvoorbeeld de luchtwegen en de geslachtsorganen Bij gebruik van alcohol met cefuroxime is er een verhoogd risico op het veroorzaken van het disulfiram syndroom. Voorzichtigheid is hier dus geboden: Je moet alcohol koste wat kost vermijden.(5, 6)

Het wordt duidelijk dat de reactie sterk kan verschillen van antibioticum tot antibioticum. Daarom raden we je aan, als het antibioticum dat je gebruikt niet op de bovenstaande lijst staat, het zekere voor het onzekere te nemen en alcohol te vermijden.

Wat zijn de gevolgen van antibiotica nemen en alcohol drinken?

Dat er gevolgen kunnen zijn als je alcohol drinkt, ook al neem je medicijnen, is wetenschappelijk bewezen en gedocumenteerd: Enerzijds kan alcohol invloed hebben op de manier waarop het lichaam een geneesmiddel opneemt; het versnelt of vertraagt bijvoorbeeld de absorptie. Anderzijds kan alcohol de werking van geneesmiddelen verminderen of versterken. Dit geldt niet alleen voor geneesmiddelen op recept, maar ook voor veel vrij verkrijgbare geneesmiddelen.(7)

Hoe verleidelijk het soms ook is, de combinatie van alcohol en geneesmiddelen kan vaak negatieve gevolgen hebben. Daarom is het bij twijfel beter om alcohol te vermijden. (Image source: Nick Fewings / Unsplash)

Maar welke specifieke gevolgen kunnen optreden als je antibiotica en alcohol combineert? Het is bewezen dat alcohol de werking van bepaalde antibiotica vermindert. Andere antibiotica worden langzamer door het lichaam gemetaboliseerd als je alcohol drinkt. (5)

Van bepaalde antibiotica – bv. metronidazol – wordt echter gezegd dat ze in combinatie met alcohol het zogenaamde disulfiram syndroom kunnen veroorzaken. De symptomen van het disulfiram syndroom, veroorzaakt door de combinatie van alcohol en antibiotica, zijn onder andere

  • Hartkloppingen(8)
  • Toename of afname van de bloeddruk(8)
  • Maagpijn(8)
  • Misselijkheid en overgeven(8)
  • Hoofdpijn(8)
  • Roodheid van het gezicht(8)

Bovendien zijn er al minstens twee sterfgevallen in verband gebracht met het disulfiram syndroom, dat in elk geval veroorzaakt werd door de combinatie van alcohol en antibiotica. (6, 9) Of het werkelijk het disulfiram syndroom is dat optreedt wanneer alcohol met metronidazol gecombineerd wordt, is omstreden.

Eén klinische studie, bijvoorbeeld, kwam tot de conclusie dat metronidazol niet met alcohol gecombineerd kan worden omdat het het disulfiram syndroom uitlokt. Integendeel, metronidazol produceert serotonine – net als alcohol.

Al de ophoping van serotonine zou vermoedelijk het zogenaamde serotoninesyndroom uitlokken, en dat is de enige reden waarom metronidazol en alcohol onverenigbaar zijn. (10)

Wanneer mag ik weer alcohol drinken na het slikken van antibiotica?

Je mag geen alcohol meer drinken tot het antibioticum dat onverenigbaar is met alcohol niet meer in je lichaam is. Om deze tijd te vinden, vermenigvuldig je de halfwaardetijd van het antibioticum in kwestie met 5. Het resultaat is een tijdsduur waarna het antibioticum volledig uit je lichaam verdwenen moet zijn. Dit is hoe lang het na je laatste dosis moet duren voor je weer alcohol mag drinken. (11)

Elk antibioticum heeft zijn eigen halfwaardetijd. Dit betekent dat elk antibioticum een andere wachttijd heeft voor je weer alcohol mag drinken. Daarom hebben we voor je berekend hoe lang het duurt voor de hierboven genoemde antibiotica uit het lichaam zijn uitgescheiden. De volgende tabel laat zien hoe lang je na je laatste dosis moet wachten voor je weer alcohol mag drinken.

.

Antibioticum Geschatte wachttijd na laatste inname tot alcoholgebruik
Amoxicilline 5 uur(12)
Doxycycline 5 dagen(13)
Clindamycin 15 uur(14)
Azithromycin 20 dagen(15)
Cefuroxime 8 uur(16)
Ciprofloxacin 1.5 dagen(17)

Clindamycine;xml In sommige gevallen duurt het een paar uur, in andere enkele weken. Als het antibioticum dat je nu gebruikt niet op de bovenstaande lijst staat, raden we je aan je arts of apotheker te raadplegen. Belangrijk: De bovenstaande wachttijden zijn richtlijnen. Ze liggen niet vast en kunnen van individu tot individu sterk verschillen.

Relevante factoren om in overweging te nemen zijn o.a. de frequentie en de hoeveelheid van het antibioticum dat genomen wordt. Bovendien kan de tijd dat antibiotica in je lichaam blijven langer zijn naarmate je ouder en zieker bent en naarmate je meer lichaamsmassa hebt. Raadpleeg bij twijfel je arts of apotheker.

Mag ik alcoholvrij bier drinken als ik antibiotica neem?

Merk op dat alcoholvrij bier niet helemaal vrij van alcohol is: alcoholvrij bier kan tot 0,5 volumeprocent alcohol bevatten. Als je een antibioticum neemt waarvan is aangetoond dat het zeer slecht samengaat met alcohol, is het alleen maar verstandig om ook alcoholvrij bier te vermijden. Als je het toch neemt, doe je dat op eigen risico.

Conclusie

De wetenschap kan nog niet met honderd procent zekerheid zeggen of je antibiotica kunt nemen en alcohol kunt drinken. Studies komen echter steeds meer tot de conclusie dat veel antibiotica-alcohol combinaties die oorspronkelijk als gevaarlijk werden bestempeld, eigenlijk geen deugdelijke basis hebben.

Anderzijds zijn er veel antibiotica waarvoor beslist grote voorzichtigheid geboden is, omdat het drinken van alcohol soms gevaarlijke gevolgen kan hebben, bv. het disulfiram syndroom kan optreden. Het schijnt van het antibioticum af te hangen of je alcohol mag drinken. We hebben je een tabel laten zien die laat zien welke wel en welke niet met alcohol te combineren zijn.

Vooral voor degenen die niet met alcohol verdragen, moet je wachten tot het antibioticum niet meer in je lichaam zit – we hebben ook een tabel gemaakt met de wachttijden hiervoor. Omdat alcoholvrij bier nog steeds alcohol bevat, is het veiliger om antibiotica te vermijden waarvan bewezen is dat ze niet samengaan met alcohol. Foto bron: Chagin/ 123rf

Referenties (17)

1. labeling.pfizer.com: FLAGYL- metronidazole tablet, film coated. Pfizer Laboratories Div Pfizer Inc, 01.2021
Bron

2. Fjeld H, Raknes G. Er det virkelig farlig å kombinere metronidazol og alkohol? [Is combining metronidazole and alcohol really hazardous?]. Tidsskr Nor Laegeforen. 2014 Sep 16;134(17):1661-3. Norwegian. doi: 10.4045/tidsskr.14.0081. PMID: 25223673.
Bron

3. Grassi GG, Grassi C. Ethanol-antibiotic interactions at hepatic level. Int J Clin Pharmacol Biopharm. 1975 Apr;11(3):216-25. PMID: 1171085.
Bron

4. Holton AE, Gallagher P, Fahey T, Cousins G. Concurrent use of alcohol interactive medications and alcohol in older adults: a systematic review of prevalence and associated adverse outcomes. BMC Geriatr. 2017;17(1):148. Published 2017 Jul 17. doi:10.1186/s12877-017-0532-2
Bron

5. Mergenhagen KA, Wattengel BA, Skelly MK, Clark CM, Russo TA. Fact versus Fiction: a Review of the Evidence behind Alcohol and Antibiotic Interactions. Antimicrob Agents Chemother. 2020;64(3):e02167-19. Published 2020 Feb 21. doi:10.1128/AAC.02167-19
Bron

6. Dong H, Zhang J, Ren L, Liu Q, Zhu S. Unexpected death due to cefuroxime-induced disulfiram-like reaction. Indian J Pharmacol. 2013;45(4):399-400. doi:10.4103/0253-7613.114991
Bron

7. Weathermon R, Crabb DW. Alcohol and medication interactions. Alcohol Res Health. 1999;23(1):40-54. PMID: 10890797; PMCID: PMC6761694.
Bron

8. niaaa.nih.gov: Harmful Interactions: Mixing Alcohol with Medicines. National Institute on Alcohol Abuse and Alcoholism, 2003
Bron

9. Cina SJ, Russell RA, Conradi SE. Sudden death due to metronidazole/ethanol interaction. Am J Forensic Med Pathol. 1996 Dec;17(4):343-6. doi: 10.1097/00000433-199612000-00013. PMID: 8947362.
Bron

10. Karamanakos PN, Pappas P, Boumba VA, Thomas C, Malamas M, Vougiouklakis T, Marselos M. Pharmaceutical agents known to produce disulfiram-like reaction: effects on hepatic ethanol metabolism and brain monoamines. Int J Toxicol. 2007 Sep-Oct;26(5):423-32. doi: 10.1080/10915810701583010. PMID: 17963129.
Bron

11. Hallare J, Gerriets V. Half Life. [Updated 2020 Oct 6]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2021 Jan-.
Bron

12. medicines.org.uk: Amoxil Capsules 500mg. GlaxoSmithKline UK, 27.04.2020
Bron

13. medicines.org.uk: Doxycycline 100mg Capsules. Kent Pharma UK Ltd, 22.01.2021
Bron

14. medicines.org.uk: Clindamycin 300 mg Capsules. Rivopharm UK Ltd, 08.2018
Bron

15. medicines.org.uk: Azithromycin 200mg/5ml Powder for Oral Suspension. Sandoz Limited, 08.08.2020
Bron

16. medicines.org.uk: Cefuroxime 250mg tablets. Sandoz Limited, 16.12.2020
Bron

17. medicines.org.uk: Ciprofloxacin 250mg film-coated tablets. Aurobindo Pharma - Milpharm Ltd., 27.12.2020
Bron

Waarom kun je me vertrouwen?

FLAGYL- metronidazole tablet, film coated
labeling.pfizer.com: FLAGYL- metronidazole tablet, film coated. Pfizer Laboratories Div Pfizer Inc, 01.2021
Ga naar bron
Wissenschaftlicher Artikel
Fjeld H, Raknes G. Er det virkelig farlig å kombinere metronidazol og alkohol? [Is combining metronidazole and alcohol really hazardous?]. Tidsskr Nor Laegeforen. 2014 Sep 16;134(17):1661-3. Norwegian. doi: 10.4045/tidsskr.14.0081. PMID: 25223673.
Ga naar bron
Klinische Studie
Grassi GG, Grassi C. Ethanol-antibiotic interactions at hepatic level. Int J Clin Pharmacol Biopharm. 1975 Apr;11(3):216-25. PMID: 1171085.
Ga naar bron
Wissenschaftliche Untersuchung
Holton AE, Gallagher P, Fahey T, Cousins G. Concurrent use of alcohol interactive medications and alcohol in older adults: a systematic review of prevalence and associated adverse outcomes. BMC Geriatr. 2017;17(1):148. Published 2017 Jul 17. doi:10.1186/s12877-017-0532-2
Ga naar bron
Wissenschaftliche Untersuchung
Mergenhagen KA, Wattengel BA, Skelly MK, Clark CM, Russo TA. Fact versus Fiction: a Review of the Evidence behind Alcohol and Antibiotic Interactions. Antimicrob Agents Chemother. 2020;64(3):e02167-19. Published 2020 Feb 21. doi:10.1128/AAC.02167-19
Ga naar bron
Wissenschaftlicher Artikel
Dong H, Zhang J, Ren L, Liu Q, Zhu S. Unexpected death due to cefuroxime-induced disulfiram-like reaction. Indian J Pharmacol. 2013;45(4):399-400. doi:10.4103/0253-7613.114991
Ga naar bron
Wissenschaftlicher Artikel
Weathermon R, Crabb DW. Alcohol and medication interactions. Alcohol Res Health. 1999;23(1):40-54. PMID: 10890797; PMCID: PMC6761694.
Ga naar bron
Harmful Interactions: Mixing Alcohol with Medicines
niaaa.nih.gov: Harmful Interactions: Mixing Alcohol with Medicines. National Institute on Alcohol Abuse and Alcoholism, 2003
Ga naar bron
Wissenschaftliche Untersuchung
Cina SJ, Russell RA, Conradi SE. Sudden death due to metronidazole/ethanol interaction. Am J Forensic Med Pathol. 1996 Dec;17(4):343-6. doi: 10.1097/00000433-199612000-00013. PMID: 8947362.
Ga naar bron
Klinische Studie
Karamanakos PN, Pappas P, Boumba VA, Thomas C, Malamas M, Vougiouklakis T, Marselos M. Pharmaceutical agents known to produce disulfiram-like reaction: effects on hepatic ethanol metabolism and brain monoamines. Int J Toxicol. 2007 Sep-Oct;26(5):423-32. doi: 10.1080/10915810701583010. PMID: 17963129.
Ga naar bron
Fachbuch
Hallare J, Gerriets V. Half Life. [Updated 2020 Oct 6]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2021 Jan-.
Ga naar bron
Amoxil Capsules 500mg
medicines.org.uk: Amoxil Capsules 500mg. GlaxoSmithKline UK, 27.04.2020
Ga naar bron
Doxycycline 100mg Capsules
medicines.org.uk: Doxycycline 100mg Capsules. Kent Pharma UK Ltd, 22.01.2021
Ga naar bron
Clindamycin 300 mg Capsules
medicines.org.uk: Clindamycin 300 mg Capsules. Rivopharm UK Ltd, 08.2018
Ga naar bron
Azithromycin 200mg/5ml Powder for Oral Suspension
medicines.org.uk: Azithromycin 200mg/5ml Powder for Oral Suspension. Sandoz Limited, 08.08.2020
Ga naar bron
Cefuroxime 250mg tablets
medicines.org.uk: Cefuroxime 250mg tablets. Sandoz Limited, 16.12.2020
Ga naar bron
Ciprofloxacin 250mg film-coated tablets
medicines.org.uk: Ciprofloxacin 250mg film-coated tablets. Aurobindo Pharma - Milpharm Ltd., 27.12.2020
Ga naar bron
Recensies